Veel mensen kennen de bekende stressreacties:
vechten, vluchten en bevriezen.
Maar er is nog een vierde reactie die minder bekend is:
de fawn-respons.
Bij de fawn-respons probeer je veiligheid te creëren door je aan te passen aan anderen.
Je zorgt voor harmonie.
Je voelt feilloos aan wat anderen nodig hebben.
Je zegt sneller "ja" dan "nee".
Je vermijdt conflicten.
En je zet jezelf vaak op de laatste plaats.
Dat lijkt misschien vriendelijk of behulpzaam.
Maar voor veel mensen is het ooit begonnen als een manier om veilig te blijven.
De term fawn betekent letterlijk "behagen" of "onderdanig doen".
Binnen de traumapsychologie beschrijft het een automatische beschermingsreactie waarbij iemand probeert gevaar te verminderen door anderen tevreden te houden.
Het is geen bewuste keuze.
Je zenuwstelsel heeft geleerd dat aanpassen de grootste kans bood op veiligheid.
De fawn-respons ontstaat vaak in situaties waarin iemand weinig invloed heeft op wat er gebeurt.
Bijvoorbeeld wanneer je bent opgegroeid met:
Je leert dan onbewust vragen als:
"Hoe voelt de ander zich?"
"Wat moet ik doen om de sfeer goed te houden?"
"Hoe voorkom ik afwijzing?"
Langzaam verschuift de aandacht van jezelf naar de ander.
Misschien herken je één of meer van deze patronen:
Deze reacties voelen vaak heel vanzelfsprekend.
Alsof je nu eenmaal zo bent.
Maar vaak zijn het beschermingspatronen die ooit nodig waren.
Wanneer je zenuwstelsel heeft geleerd dat verbinding afhankelijk is van aanpassen, wordt pleasen een automatische reactie.
Nog voordat je er bewust over nadenkt.
Je zegt "ja".
Je glimlacht.
Je helpt.
Je lost problemen op.
Niet omdat je dat altijd wilt.
Maar omdat je lichaam probeert spanning of afwijzing te voorkomen.
Nee.
Vriendelijkheid is een vrije keuze.
Pleasen voelt vaak niet als een keuze.
Bij vriendelijkheid kun je ook nee zeggen.
Je bewaakt je grenzen.
Je houdt rekening met jezelf én de ander.
Bij de fawn-respons verdwijnen je eigen behoeften vaak naar de achtergrond omdat je zenuwstelsel veiligheid probeert te creëren.
Dat maakt een groot verschil.
Ja.
Maar meestal niet door simpelweg te besluiten dat je vaker nee gaat zeggen.
Wanneer je zenuwstelsel aanpassen nog steeds als veilig ervaart, voelt grenzen stellen vaak spannend.
Herstel begint daarom niet met harder worden.
Maar met het ontwikkelen van meer veiligheid.
Je leert bijvoorbeeld:
Langzaam ontdekt je zenuwstelsel dat je niet voortdurend hoeft te pleasen om geaccepteerd of veilig te zijn.
Veel mensen noemen zichzelf een people pleaser.
Alsof het een onderdeel van hun persoonlijkheid is.
Maar vaak is het iets anders.
Pleasen is niet wie je bent.
Het is een manier waarop je zenuwstelsel ooit heeft geleerd om veiligheid en verbinding te behouden.
En wat ooit is aangeleerd, kan ook weer veranderen.
Niet door jezelf te veroordelen.
Maar door met nieuwsgierigheid te onderzoeken wat jouw zenuwstelsel probeert te beschermen.
People pleasing kan een uiting zijn van de fawn-respons. Niet iedereen die graag helpt, doet dat vanuit een overlevingsstrategie. Bij de fawn-respons is aanpassen vaak een automatische manier om veiligheid of verbinding te behouden.
De termen vechten, vluchten en bevriezen zijn breed bekend. De fawn-respons wordt vooral gebruikt binnen de traumapsychologie om een patroon van aanpassen en behagen te beschrijven. Hoewel het geen officiële medische diagnose is, herkennen veel professionals dit patroon bij mensen met een geschiedenis van langdurige onveiligheid.
Ja. Ook langdurige emotionele onveiligheid, veel kritiek, onvoorspelbaarheid of het voortdurend moeten aanpassen aan anderen kunnen bijdragen aan het ontstaan van deze beschermingsstrategie.
Dat begint meestal niet met simpelweg vaker nee zeggen. Duurzame verandering ontstaat wanneer je zenuwstelsel ervaart dat je veilig bent, ook als je grenzen stelt of anderen teleurstelt.
Wanneer je al langere tijd worstelt met stress, burn-out, trauma of de gevolgen van een voortdurend overbelast zenuwstelsel, kan het lastig zijn om daar alleen uit te komen.
Herstel begint niet met harder je best doen, maar met begrijpen wat je lichaam je probeert te vertellen. Soms is het helpend dat iemand een stukje met je meeloopt.
Pauline Trum
Trauma-, stress- en burn-out therapeut
Specialist in lichaamsgerichte therapie en het zenuwstelsel
🌿 Mind-Control Praktijk
www.mind-control.nl