Kun je moeilijk stilzitten?
Ben je altijd bezig?
Voel je de neiging om moeilijke gesprekken uit de weg te gaan?
Of blijf je maar doorgaan, ook wanneer je eigenlijk uitgeput bent?
Veel mensen denken dat dit gewoon hun karakter is.
"Ik ben nu eenmaal een doorzetter."
"Ik kan niet stilzitten."
"Ik blijf liever bezig."
Maar soms is het geen karaktereigenschap.
Het kan een flight-respons zijn: een automatische overlevingsreactie van het zenuwstelsel.
Wanneer je zenuwstelsel gevaar waarneemt, maakt je lichaam zich klaar om snel te handelen.
Je hartslag stijgt.
Je ademhaling versnelt.
Je spieren spannen zich aan.
Er komt extra energie vrij.
Het lichaam bereidt zich voor om weg te komen uit een onveilige situatie.
Vroeger betekende dat letterlijk wegrennen voor gevaar.
Tegenwoordig is dat gevaar vaak niet lichamelijk.
Het kan ook gaan om afwijzing, kritiek, conflicten, onzekerheid of emotionele pijn.
Veel mensen denken bij vluchten aan fysiek weggaan.
Maar de flight-respons kan zich op veel subtielere manieren uiten.
Bijvoorbeeld door:
De buitenwereld ziet vaak iemand die productief is.
Van binnen probeert het zenuwstelsel vooral spanning te vermijden.
Voor sommige mensen voelt stilzitten bijna onmogelijk.
Zodra er rust ontstaat, komen gedachten, gevoelens of spanning omhoog.
Door bezig te blijven, hoeft het zenuwstelsel daar minder contact mee te maken.
Dat gebeurt meestal niet bewust.
Je lichaam heeft geleerd dat in beweging blijven veiliger voelt dan stilstaan.
De flight-respons gaat niet alleen over activiteit.
Ook vermijden is een vorm van vluchten.
Misschien stel je gesprekken uit.
Durf je geen grenzen aan te geven.
Vermijd je conflicten.
Of schuif je belangrijke beslissingen steeds voor je uit.
Niet omdat je niet wilt.
Maar omdat je zenuwstelsel probeert spanning te voorkomen.
Op de korte termijn geeft dat vaak opluchting.
Op de lange termijn blijven de problemen meestal bestaan.
De flight-respons kan ontstaan na een ingrijpende gebeurtenis, maar ook na jaren van langdurige stress of onveiligheid.
Bijvoorbeeld wanneer je bent opgegroeid in een omgeving waarin:
Je zenuwstelsel leert dan dat doorgaan, vermijden of weggaan helpt om spanning te verminderen.
Dat patroon kan ook later in je leven actief blijven.
Veel mensen met een sterke flight-respons voelen zich onrustig zodra ze ontspannen.
Ze denken:
"Ik moet nog iets doen."
"Ik ben lui als ik uitrust."
"Ik mag niet stilzitten."
Vaak heeft het zenuwstelsel activiteit gekoppeld aan veiligheid.
Rust voelt dan niet ontspannen, maar juist ongemakkelijk.
Niet omdat rust verkeerd is.
Maar omdat je lichaam het simpelweg niet gewend is.
Ja.
Het zenuwstelsel blijft zich gedurende het hele leven ontwikkelen.
Dat betekent dat ook deze beschermingsreactie kan veranderen.
Niet door jezelf te dwingen om stil te zitten.
Maar door je zenuwstelsel stap voor stap nieuwe ervaringen van veiligheid te laten opdoen.
Je leert bijvoorbeeld:
Zo ontstaat langzaam meer keuzevrijheid.
Onze maatschappij beloont mensen die altijd doorgaan.
Hard werken.
Veel bereiken.
Altijd beschikbaar zijn.
Daardoor wordt een flight-respons vaak gezien als iets positiefs.
Maar voortdurend doorgaan kost veel energie.
Wanneer je zenuwstelsel nooit echt tot rust komt, raakt het uitgeput.
Echte veerkracht betekent niet dat je altijd in beweging bent.
Veerkracht betekent dat je kunt schakelen.
Dat je kunt inspannen én ontspannen.
Dat je kunt handelen én rusten.
Juist die flexibiliteit is een teken van een gezond zenuwstelsel.
De flight-respons is een automatische stressreactie waarbij het zenuwstelsel zich voorbereidt om gevaar te ontvluchten. Dat kan zich uiten in letterlijk weggaan, maar ook in vermijden, voortdurend bezig zijn of blijven presteren.
Voor sommige mensen voelt bezig zijn veiliger dan stilstaan. Activiteit kan een manier zijn waarop het zenuwstelsel spanning of moeilijke gevoelens probeert te vermijden.
Ja. De flight-respons kan zich uiten in het vermijden van conflicten, emoties, moeilijke gesprekken of situaties die spanning oproepen.
Ja. Het zenuwstelsel blijft zich ontwikkelen. Door nieuwe ervaringen van veiligheid kan het leren dat voortdurend doorgaan of vermijden niet meer nodig is.
Wanneer je al langere tijd worstelt met stress, burn-out, trauma of de gevolgen van een voortdurend overbelast zenuwstelsel, kan het lastig zijn om daar alleen uit te komen.
Herstel begint niet met harder je best doen, maar met begrijpen wat je lichaam je probeert te vertellen. Soms is het helpend dat iemand een stukje met je meeloopt.
Pauline Trum
Trauma-, stress- en burn-out therapeut
Specialist in lichaamsgerichte therapie en het zenuwstelsel
🌿 Mind-Control Praktijk
www.mind-control.nl