"Ik weet eigenlijk niet meer precies wat er vroeger is gebeurd."
"Toch reageert mijn lichaam alsof er gevaar is."
Het is een uitspraak die ik regelmatig hoor in mijn praktijk. Veel mensen denken dat ze geen trauma kunnen hebben omdat ze zich weinig herinneren van hun jeugd of omdat ze geen duidelijke traumatische gebeurtenis kunnen aanwijzen.
Toch ervaren ze klachten zoals voortdurende spanning, angst, overprikkeling, vermoeidheid, moeite met ontspannen of een gevoel van onveiligheid.
Hoe kan dat?
Omdat je lichaam en je brein herinneringen niet op dezelfde manier opslaan.
Wanneer we aan herinneringen denken, denken we vaak aan beelden of verhalen die we bewust kunnen oproepen.
Maar niet alle herinneringen worden op die manier opgeslagen.
Je lichaam onthoudt ook ervaringen via:
Deze lichaamsherinneringen ontstaan grotendeels zonder dat je daar bewust over nadenkt.
Het belangrijkste doel van je zenuwstelsel is niet om herinneringen te bewaren.
Het belangrijkste doel is overleven.
Wanneer je een situatie als gevaarlijk ervaart, leert je zenuwstelsel razendsnel:
"Wat moet ik doen om veilig te blijven?"
Misschien moest je stil zijn.
Misschien moest je voortdurend opletten.
Misschien moest je je aanpassen.
Misschien moest je emoties onderdrukken.
Misschien moest je voor anderen zorgen.
Wanneer deze reacties vaak genoeg worden herhaald, worden ze automatische patronen.
Niet omdat je daarvoor kiest.
Maar omdat je zenuwstelsel heeft geleerd dat dit de grootste kans op veiligheid gaf.
Dit is misschien wel één van de meest verwarrende aspecten van trauma.
Je kunt rationeel weten dat er geen gevaar is.
Toch kun je ineens:
Dat komt doordat je zenuwstelsel sneller reageert dan je bewuste denken.
Voordat je brein de situatie volledig heeft beoordeeld, heeft je lichaam al besloten hoe het zichzelf gaat beschermen.
Veel mensen schrikken hiervan.
Ze denken:
"Misschien stel ik me aan, want ik weet eigenlijk niet zoveel meer."
Dat hoeft helemaal niet zo te zijn.
Er zijn verschillende redenen waarom herinneringen vaag kunnen zijn.
Bij langdurige stress of ontwikkelingstrauma richt het brein zich vooral op overleven. Er blijft dan minder ruimte over om gebeurtenissen als een samenhangend verhaal op te slaan.
Dat betekent niet dat er niets is gebeurd.
Het betekent alleen dat je bewuste geheugen en je lichaamsgeheugen verschillende functies hebben.
Soms reageert iemand heel heftig op een situatie die voor een buitenstaander klein lijkt.
Bijvoorbeeld:
Vaak gaat de reactie niet alleen over het heden.
Het zenuwstelsel herkent iets dat lijkt op een eerdere ervaring en activeert automatisch dezelfde beschermingsreactie.
Je lichaam reageert dus niet op het verleden zelf, maar op de verwachting dat het verleden zich opnieuw zou kunnen herhalen.
Nee.
Een veelvoorkomende misvatting is dat je eerst alle herinneringen moet terughalen om te kunnen herstellen.
Dat is niet nodig.
Herstel gaat niet over het volledig reconstrueren van het verleden.
Het gaat over het helpen van je zenuwstelsel om te ervaren dat het gevaar voorbij is.
Wanneer je lichaam stap voor stap meer veiligheid ervaart, nemen beschermingsreacties vaak vanzelf af.
Je hoeft dus niet alles te weten om te kunnen herstellen.
Veel mensen begrijpen heel goed waarom ze reageren zoals ze reageren.
En toch verandert er weinig.
Dat komt omdat inzicht vooral het denkende deel van het brein aanspreekt.
Trauma wordt echter ook opgeslagen in automatische lichamelijke reacties en in het zenuwstelsel.
Daarom is het bij traumaherstel vaak belangrijk om niet alleen met gedachten te werken, maar ook met het lichaam. Wanneer je zenuwstelsel nieuwe ervaringen van veiligheid opdoet, ontstaat er ruimte voor blijvende verandering.
Ja. Het zenuwstelsel kan beschermingsreacties blijven activeren, ook wanneer je je een gebeurtenis niet meer bewust herinnert.
Vaak reageert je lichaam niet alleen op de situatie van nu, maar ook op eerdere ervaringen die onbewust zijn opgeslagen in het zenuwstelsel.
Nee. Veel mensen herinneren zich delen van hun jeugd slechts vaag. Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is, maar ook niet dat eerdere ervaringen geen invloed meer kunnen hebben.
Nee. Herstel draait niet om het terughalen van zoveel mogelijk herinneringen. Het draait om het vergroten van veiligheid, zodat je zenuwstelsel minder hoeft te reageren vanuit oude beschermingspatronen.
Wanneer je al langere tijd worstelt met stress, burn-out, trauma of de gevolgen van een voortdurend overbelast zenuwstelsel, kan het lastig zijn om daar alleen uit te komen.
Herstel begint niet met harder je best doen, maar met begrijpen wat je lichaam je probeert te vertellen. Soms is het helpend dat iemand een stukje met je meeloopt.
Pauline Trum
Trauma-, stress- en burn-out therapeut
Specialist in lichaamsgerichte therapie en het zenuwstelsel
🌿 Mind-Control Praktijk
www.mind-control.nl